

Haree Baleia ho Golfiñu iha Timor-Leste
Migrasaun setáseu boot ida husi mundu liu besik tasi-ibun. Espésie baleia no golfiñu nian pelumenus 24 (inklui baleia azúl ki'ik) la'o liu Estreitu Ombai-Wetar ne'ebé klean, dala barak iha grupu boot ho espésie oioin ne'ebé peskizadór sira hateten katak ne'e akontesimentu úniku ida.
24+
Espésie setáseu ne'ebé rejistu ona
Out nia rohan to’o Nov
Migrasaun másimu
Illa Ataúro
Pasiar sai husi
Impaktu ki'ik
Ro'o ki'ik, matadalan lokál
Loron tomak iha Estreitu Wetar
Mysaffy nia Whale & Dolphin Tour hahú no remata iha Atauro Dive Resort, iha Illa Ataúro. Viajen ne'e la'o iha fulan-outubru no novembru: besik oras 7 iha tasi-laran, husi 8:00 dadeer to'o 15:30 lokraik, ho hahán ki'ik no almosu iha ró laran. Enkontru iha tasi laran bainhira kondisaun permite; labarik ho tinan menus duké 6 bele haree husi ró, maibé la bele tama tasi.

Tanbasá baleia sira mai besik nune'e
Iha parte norte Dili nian de'it, tasi-kraik tun ba fatuk-kuak ida ne'ebé klean liu kilómetru tolu. Ne'e mak Estreitu Ombai-Wetar: kanál bee-klean ne'ebé estreitu, ne'ebé hatama korenti Indonézia nian, korenti boot ne'ebé suli husi Pasífiku ba Tasi Índiku.
Bee klean iha besik tasi-ibun ho dook ki'ik de'it, entaun baleia migrante sira la'o liu ho viajen ro'o ki'ik husi Dili no Illa Ataúro. Husi fulan-outubru to'o inísiu fulan-dezembru, baleia azúl ki'ik atus ba atus la'o liu estreitu ne'e, hamutuk ho baleia kakutak-boot, baleia pilotu no espésie golfiñu balun. Ita mós bele haree baleia sira iha tasi besik Dili no rohan Cristo Rei, la'ós de'it husi Illa Ataúro.
Pasiar sira la'o ho ro'o ki'ik, dala barak husi peskadór lokál no operadór komunidade ne'ebé hatene tasi ne'e. Ne'e enkontru animál fuik loloos, laos pasiar tasi ho ema barak. Kombina loron ida iha tasi-laran ho mergullu iha rohan Ataúro nian, hela iha uma família, ka pasiar ho karreta iha rai-aas kafé nian.
Esplora Illa AtaúroBaleia, golfiñu & dugong
La garante atu haree (ne'e migrasaun fuik, laos espetákulu), maibé diversidade iha ne'e di'ak tebes. Espésie ne'ebé rejistu ona iha tasi Timor-Leste nian inklui:
Janela Out to’o Dez nia inísiu nian
Marka ita-nia vizita tuir migrasaun, maski golfiñu rezidente sira iha ne'e ba tinan nia parte boot.
Ataúro & Estreitu Wetar
Migrasaun másimu baleia azúl ki'ik liu kanál klean iha norte Dili.
Migrasaun ba norte
Iha mós migrasaun ki’ik liu ba norte iha tinan nia klaran (besik Maiu to’o Agostu), maibé laloran boot liu no viajen uitoan de’it mak la’o.
Golfiñu rezidente
Golfiñu spinner no inus-botelu haree iha pasiar ro'o barak iha tempu seluk.
Fó espasu ba animál sira
Timor-Leste iha orientasaun nasionál atu trata malu ho baleia no golfiñu. Operadór responsável sira tuir orientasaun ne'e, no ro'o hotu-hotu mós tenke tuir. Ne'e mantén animál sira seguru no enkontru sira nafatin fuik.
Hela dook
Ro'o sira hela pelumenus metru 100 husi baleia no metru 50 husi golfiñu ho dugong; halai neneik iha distánsia metru 300.
La ema-barak
La liu ro'o tolu iha zona kuidadu nian iha tempu ida, hakbesik neneik husi sorin no kotuk.
Tama tasi de'it bainhira kondisaun permite
Viajen Mysaffy nian oferese enkontru iha tasi laran bainhira kondisaun permite. Labarik ho tinan menus duké 6 bele haree husi ró, maibé la bele tama tasi.
Drone aas
Mantén drone pelumenus metru 30 iha animál sira nia leten atu sira la hetan distúrbiu husi anin.
Distánsia sira tuir orientasaun nasionál Timor-Leste nian atu trata malu ho setáseu.
Haree sira ho ita-boot rasik
Husu viajen loron tomak Mysaffy nian atu haree baleia no golfiñu husi Illa Ataúro liuhusi Rezerva. Viajen informál ho ró peskadór husi Hera besik Dili la fa'an iha Rezerva.